تحلیلی بر مواضع سیاسی علمای شیعه از عدالتخانه تا کودتای رضاخان

نویسنده و تاریخ‌پژوه در گفت‌وگو با خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، درباره کتاب «تحلیلی بر مواضع سیاسی علمای شیعه از عدالتخانه تا کودتای رضاخان» اظهار کرد: برهه‌ها و نقاط عطفی در تاریخ ایران وجود دارد که بر دیگر رخدادها تاثیر می‌گذارد. از مهم‌ترین این رخدادها مشروطه است که تاثیر آن تا انقلاب اسلامی نیز قابل پیگیری است. شناخت عنصرهای اصلی مشروطه و تحلیل درست آن باعث می‌شود تا عوامل موثر بر انقلاب ۵۷ نیز مشخص شود.فرزاد جهان‌بین گفت: روشنفکران در این دوره بر جدایی دین از سیاست، با هدف توسعه و ترقی تاکید می‌کردند اما در موضع علما اختلافاتی وجود داشت. بررسی مواضع سیاسی علمای شیعه در قبال حکومت با بررسی جامع مقاطع چهارگانه شکل گیری  عدالتخانه، مشروطه اول ، استبداد صغیر و دوره مشروطه دوم ممکن است.وی ادامه داد: انتخاب علما و بررسی آن‌ها در پژوهش‌های مختلف معمولا به‌صورت تک‌نگاری یا جفت‌نگاری است، یعنی پژوهشگران به مواضع یک یا دو تن از علما پرداخته‌اند اما در این کتاب به ۹ نفر از علمای شیعه پرداخته شده است.

این تاریخ‌پژوه توضیح داد: تاریخ‌نویسان این دوره حتی احمد کسروی که سکولاریسم را ترویج می‌کرد بر نقش علما در همبستگی و به صحنه آوردن مردم تاکید کرده است. در هر حال به‌نظر می‌رسد که علما در این دوران دچار افتراق و در نهایت اتحاد شده‌اند و این کتاب نیز به همین مساله می‌پردازد.

نویسنده «تحلیلی بر مواضع سیاسی علمای شیعه از عدالت‌خانه تا کودتای رضاخان» افزود: تقسیم‌بندی علما به سه گروه مشروطه‌خواه، مشروعه‌خواه و بی‌طرف نیز بر مدعای اختلاف‌نظر علما صحه می‌گذارد. وی بیان کرد: در نهضت عدالتخانه به‌دلیل روشن بودن مفهوم استبداد، لزوم مشخص کردن حد و حدود آن، بومی و آشنا بودن مفهوم عدالتخانه، علمای شیعه در برابر حکومت نظر هماهنگ و یکسانی داشتند. طرح مفهوم مشروطه و مسایل مربوط به آن و همچنین ورود این مفاهیم در ادبیات سیاسی مبارزاتی مردم و علما، باعث بروز اختلاف میان علما و تقسیم آن‌ها به سه گروه مشروعه‌خواه و مشروطه‌خواه و بی‌طرف شد.

جهان‌بین توضیح داد: در بررسی نسبت علما با این مفاهیم باید به این نکته توجه کرد، که اختلاف‌نظر مبنایی در ارتباط با مشروطه و مفاهیم مطرح در میان این سه گروه از علما وجود نداشت و  درگیری اصلی میان علما و مشروطه‌خواهان سکولار بود. اما عوامل حاشیه ای صحنه را عوض کرد و میدان مبارزه را برعکس نمود.و در نتیجه علما که مبدع و شروع کننده قیام و ادامه دهنده آن بودند کار را از دست داده و بازی را باختند.

«تحلیل بر مواضع سیاسی علمای شیعه از عدالت‌خانه تا کودتای رضاخان» به‌قلم دکترفرزاد جهان‌بین در ۲۵۴ صفحه از سوی موسسه مطالعات تاریخ معاصر در دست انتشار است.

درباره نویسنده

وبگاه فراروي شما، آینه‌ایست براي انعكاس ديدگاه‌ها، دغدغه‌ها و تحليل‌هاي اینجانب. امید که بتواند فرصت مغتنمی را براي طرح مساله، تضارب آراء و بهره برداري از مباحث عالمانه و كارشناسانه فراهم آورد.