هرجا تفکر انقلابی حاکم بوده پیشرفت کرده‌ایم

دکتر فرزاد جهان بین در گفت‌‎وگو با نشریه حرم آستان قدس رضوی:
نویسنده : مصطفی سلیمانی

چهل‌ویکمین سال پیروزی انقلاب فرارسیده و اکنون زمانی است که جمهوری اسلامی ایران، نه یک کلمه کمتر و نه یک کلمه بیشتر با اقتدار به پیش می‌رود. حرکت رو به جلوی این انقلاب با وجود دست‌اندازها و دشمنان بسیار در هیچ‌ برهه‌ای متوقف نشده است و همه اینها زیر سایه عنایت حضرت ولی‌عصر «عج» و رهبری حضرت امام خمینی«ره» و آیت‌‌الله العظمی خامنه‌ای«حفظه‌الله» حاصل شده است. در این گفت‌وگو با دکتر فرزاد جهان بین از اساتید دانشگاه و نهج‌البلاغه‌پژوه هم‌صحبت شدیم تا بدانیم که انقلاب اسلامی ایران در کجای مسیر خود قرار دارد.

این سؤال بیشتر برای نسل جوان مطرح است که آیا در طی ۴۱ سال گذشته ما به تمام آرمان‌های خودمان رسیدیم؟ اساساً مگر گام اول کامل طی شده است که می‌خواهیم وارد گام دوم انقلاب شویم؟
این انتظار که ما به همه آرمان‌ها بایستی در یک زمان ۴۰ ساله و حتی بیشتر برسیم، یک انتظار اشتباه است. این موضوع با فهم واقعیت‌های اجتماعی و پیچیدگی‌های آن همخوانی ندارد. آرمان‌ها برای این هستند که ما در واقع مسیر حرکتمان مشخص باشد و بدانیم که به آن سمت مسیر می‌رویم. طبیعتاً در این مسیر سنگلاخ هست، افرادی که در مسیر همراهمان هستند خسته می‌شوند و یک عده می‌برند و علیه گروه موضع می‌گیرند و در جایی دیگر مجبور هستیم سرعتمان را کم و زیاد کنیم، ممکن است در جایی عقب بنشینیم و در نهایت این وضعیت اجتماعی است. با این نگاه باید نسبت بین واقعیت‌ها و آرمان‌ها را دید. بر این اساس حقیر معتقد هستم که جمهوری اسلامی در این سال‌ها که از انقلاب گذشته است، ضعف‌ها و قوت‌ها داشته اما در مجموع، رو به جلو بوده است. در برخی آرمان‌ها بسیار موفق و برخی آرمان‌ها با مشکلات روبه‌رو بوده و قدری کندتر حرکت کرده است. طبیعتاً با این مبنا و پایه ما می‌توانیم امیدوار باشیم که ۴۰ سال بعدی و گام دوم شرایط بمراتب بهتری از گام اول خواهیم داشت.

اصولاً قرار است در گام دوم چه اتفاق و تغییری داشته باشیم؟
مهمترین فرق این است که وقتی گام اول را شروع کردیم، اولاً نظام یک نهال نوپا بود، ثانیاً برخی از چیزهایی که ما شروع کردیم بدون تجربه قبلی بوده و نمونه مشابه نداشته است. از جهت نیروی انسانی باید تربیت افراد صورت می‌پذیرفت، جنگ تحمیلی که هشت سال درگیر آن بودیم و مواردی از این دست باعث شد در گام اول شرایط سخت‌تری داشته باشیم، اما امروز بحمدالله از جهت نیروی انسانی فرهیخته و انقلابی و توانمندی داریم و هم تجربه ۴۰ سال گذشته را داریم و هم نظام جمهوری اسلامی دیگر یک نهال نیست، بلکه درخت تنومندی است که با اقتدار ایستاده و در حال پیش رفتن است. مسائل خاصی در ۴۰ سال دوم هم قابل پیش‌بینی است که هر چه که نظام تثبیت می‌شود و هر چه جلوتر می‌رویم ممکن است دنیاطلبی‌ها و قدرت‌طلبی‌ها بیشتر شود و همه این مشکلات پیش روی ما وجود دارد. ولی عرض بنده این است پایه‌های مهمی داریم که بر اساس آنها می‌توانیم برای رفع مشکلات حرکت کنیم.

آیا عدالت که یکی از شعارها و آرمان‌های بزرگ انقلاب اسلامی بوده است، اکنون در نظام جمهوری اسلامی جاری است؟ اگر خیر مشکل از کجاست؟
آرمان‌ها مدرج و مشکک هستند، یعنی طیفی هستند. عدالت یعنی هر چیزی سر جای خودش قرار بگیرد و تبعیض نباشد و بهره‌مندی‌ها عادلانه باشد و این موارد یک صفر و یک صد دارد. عدالت در مقام وصف آنقدر راحت گفته می‌شود، در مقام عمل با تنگناهای زیادی روبه‌رو می‌شود، مثلاً شما نگاه کنید ما در عدالت جنسیتی توانستیم محرومیت‌زدایی کنیم از امور زنان جامعه و این قشر در جاهایی که امکان ورود داشته وارد شدند و حضور شایسته‌ای دارند و نشان از پیشرفت ما در عدالت دارد. در بحث عدالت اقتصادی طبقه متوسط به اذعان تمام آمارهای معتبر افزایش پیدا کرده است، یعنی ما طبقۀ محروم را از سال ۵۷ که حدود ۴۹ درصد زیر خط فقر بوده‌اند کاهش داده‌ایم و محرومان را کاهش داده و متوسطان را افزایش داده‌ایم. میزان مشارکت سیاسی در جامعه افزایش پیدا کرده است که این هم نتیجه کاهش دغدغه‌های مالی و زمینه افزایش فعالیت‌های سیاسی و غیره است.  اینها نشانه پیشرفت در عدالت است، اما آیا کامل است؟ خیر! کامل نیست. کسی نمی‌تواند ادعای محقق کردن کامل عدالت را مطرح کند، البته ما معتقدیم که بمراتب بهتر از این باید عمل می‌شد، اما به هر حال با این شرایطی که داشتیم در مسیر عدالت حرکت کرده‌ایم و این مسلم است.

اگر بخواهیم آسیب‌شناسی کوتاهی داشته باشیم، بزرگترین مشکلی که در ۴۰ سال گذشته جمهوری اسلامی با آن دست و پنجه نرم می‌کرده چه بوده است؟
من معتقدم بزرگترین مشکل از ناحیه کسانی است که در چارچوب انقلاب محسوب می‌شوند و مشکل از خودی‌هاست. خودی‌هایی که فهم لازم را نداشتند از شرایطی که در دنیا با انقلاب اتفاق افتاده است و مسیری که نظام طی می‌کند و یا در طراز آن حرکت ظاهر نشدند. به‌عنوان مثال همین حوزه دانشگاه، حتی نیروهای انقلابی هر کدام وظایفی دارند باید وظیفه خود را درست انجام دهند و مشکل هنگامی ایجاد می‌شود که این امر صورت نمی‌گیرد. اگر ما به وظایفمان درست عمل کنیم، کید دشمنان ضعیف می‌شود. حضرت علی«ع» می‌فرمایند اگر شما در یاری‌کردن حق کوتاهی نمی‌کردید و در باطل‌ستیزی سستی نمی‌کردید کسانی که همپای شما نبودند در شما طمع نمی‌کردند و کسانی که ابرقدرت بودند، نمی‌توانستند قدرتشان را بر شما سیطره بدهند.

پس از گذشت ۴۱ سال، اکنون بزرگترین دستاورد جمهوری اسلامی چیست؟
بزرگترین دستاورد جمهوری اسلامی علی‌رغم مخالفت‌ها و ضدیت‌های نظام سلطه، ایجاد نظامی است که ملت خودش، سرنوشتش را تعیین کند و به جایگاهی شایسته‌ که شأن اوست برسد. این نظام توانسته ۴۱ سال بایستد و نه تنها ایستاده بلکه توانمندتر و قوی‌تر بشود و بعد این مدت، به صورت آشکار سیلی و ضربه حیثیتی به یک ابرقدرت مستکبری مثل آمریکا بزند و آن دشمن هم نتواند در مقابل، کاری بکند. این به نظر من یک چیزی است که الهام‌بخش خواهد شد و این ملت و این نظام به عنوان ملت و نظام «امام» تبدیل خواهند شد. آیۀ شریفه‌ای هست که می‌فرماید «رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّیَّاتِنَا قُرَّهَ أَعْیُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِینَ إِمَامًا». خدایا! ما را امامِ متقین قرار بده… هم فرد می‌تواند امام و الگو باشد  و هم یک ملت این ظرفیت‌ را دارد. این دستاورد بزرگ جمهوری اسلامی است.

تأثیرگذاری امام خمینی«ره» و رهبر معظم انقلاب«حفظه‌الله» در پیشبرد اهداف انقلاب چه بوده است؟
اینجا امامت و امت بحثی است که نیاز به طرح دارد. در روایت داریم که امام بدون امت می‌شود همانند چاه معطل و تعطیل. امامی که مردم دور او را بگیرند و وظیفه‌شان را انجام بدهند و حمایت کنند مانند برج‌های برافراشته خواهد شد. یک رکن، حرکت امام و یک رکن دیگر، جامعه است. این ترکیب امام و امت است که این دستاوردها را برای نظام جمهوری اسلامی به ارمغان آورده است. قطعاً آن عاملی که باعث شده است که بعد از چهل سال، انقلاب به آرمان‌های خود پشت نکند و ما رجعت نکنیم و مواردی از این دست، حضور امام خمینی و رهبر معظم انقلاب بوده است و البته پیوندی که مردم با ایشان و ایشان با مردم دارند.

خیلی از حرکات و جنبش‌ها خود را مدیون جمهوری اسلامی و الگوی خود را انقلاب می‌دانند، ولی موجی از ناامیدی از طرف رسانه‌ها و مسئولان مطرح می‌شود که انقلاب فشل است و دستاورد خاصی نداشته و مشکلات بیشتر از دستاوردهاست. به نظر شما دلیل این تزریق ناامیدی چیست؟
رهبر معظم انقلاب در بیانیه‌‌ گام دوم فرمودند که یکی از بزرگترین جهاد‌ها بحث امیدآفرینی است. به هر حال همان‌طور که عرض شد دشمن باید دشمنی خود را بکند و یک‌عده هم این حرف‌ها را می‌زنند. وظیفه ما این است که مستحکم باشیم و حقایق را برای مردم توضیح دهیم. اینکه مردم می‌فهمند را در نظر بگیرید، ما در قرآن نداریم که اکثر مردم نمی‌فهمند، اتفاقاً مردم مصالح خود را درست تشخیص می‌دهند. در آیات داریم که «اکثرهم لایعقلون» که یا به منافقان برمی‌گردد یا به کفار، آمده است که که «اکثر ‌الناس لا یعلمون» که اکثر مردم نمی‌دانند. اگر مردم ندانند دشمنِ چیزی می‌شوند که نمی‌دانند. اگر بتوانیم توضیح دهیم و تببین کنیم خیلی از حقایق روشن‌ می‌شود و مردم پای کار می‌آیند. باز من به خودمان برمی‌گردم. اگر ما معتقد به نظام هستیم یا درک درستی نداشتیم یا جرئت لازم برای تغییر نداشتیم. من کلاً معتقدم اگر مصیبتی به ما می‌رسد از خود ما به خودمان می‌رسد.

در پایان اشاره به چه موضوعی را حائز اهمیت می‌دانید؟
نکته‌ای که وجود دارم من معتقدم جمهوری اسلامی رو به جلو حرکت می‌کند، در بعضی موارد معجزه‌آسا پیشرفت داشتیم مثل علم و فناوری، شاخص توسعه انسانی، محرومیت‌زدایی، امور نظامی و امثالهم که تفکر انقلابی حاکم بوده است. در جاهایی که تفکر انقلابی حاکم نبوده است یا درجا زده‌ایم یا پیشرفت محسوسی نداشتیم. من معتقدم گام دوم تفکر انقلابی باید تقویت شود و هر میزان در جامعه گسترده شود، دستاورد‌های مردم در زندگی بیشتر می‌شود. ان شاءالله زمینه‌ساز ظهور باشیم.

نشریه را از اینجا دریافت فرمایید

درباره نویسنده

وبگاه فراروي شما، آینه‌ایست براي انعكاس ديدگاه‌ها، دغدغه‌ها و تحليل‌هاي اینجانب. امید که بتواند فرصت مغتنمی را براي طرح مساله، تضارب آراء و بهره برداري از مباحث عالمانه و كارشناسانه فراهم آورد.