اصول در حقوق بین الملل اسلامی

پیرو ارائه آقای پزشک، سه مقاله اصول روابط بین الملل از منظر اسلام تالیف حضرت آیت الله جوادی آملی و ثبات و تحول در اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) تالیف دکتر نجف لک زایی و اصول حقوق بین الملل در دکترین اسلامی و نیز پاورپوینت مبانی و اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران جهت مطالعه تکمیلی ارائه می گردد.

اصول روابط بین الملل از منظر اسلام

ثبات و تحول در اندیشه سیاسی امام خمینی(ره)

اصول حقوق بین الملل در دکترین اسلامی

اصول و مبانی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران

 

اصولی چون وفاء به عهد و منع غدر(«اوفوا بالعقود» – (مائده، آیه ۱) و «المؤمنون عند شروطهم»(پس از پذیرش قطعنامه، فرماندهان خدمت امام رفتند و گفتند امروز آن‌قدر نیرو به جبهه آمده که می‌توانیم بصره را آزاد کنیم و تا بغداد هم پیش برویم. امام ره فرمودند خیر، این یک معاهده و قرارداد بود که پذیرفته شد، دیگر حق حتی شلیک یک گلوله هم ندارید.)،دعوت(نحل، آیه ۱۲۵)،نفی سبیل «و لن یجعل الله للکافرین على المؤمنین سبیلاً» – (نساء، آیه ۱۴۱)،همزیستی مسالمت آمیز و صلح.«الصلح خیرٌ» – (نساء، آیه ۱۲۸)، نفی سلطه پذیری و سلطه گری،اصل حفظ نظام‏،حمایت از مظلوم(کونا للظالم خصما و للمظلوم عونا)،اخوت اسلامی(انما المومنون اخوه)،منع تعدی( وقاتلوا فی سبیل الله الذین یقاتلونکم ولا تعتدوا إن الله لا یحب المعتدین) و … اصول ثابت در حقوق بین الملل اسلامی هستند .مصادیق بر اساس نسبتی که با این اصول می یابند، حکم می گیرند.

صرفا جهت مطالعه؛

قواعد زیر بخشی از قواعد فقهی هستند که می توانند در زمینه سیاسی مورد توجه قرار گیرند.قواعد فقهى از یک منظر به دو نوع عام و خاص تقسیم شده است:

الف) قواعد فقهى عام؛ مثل قاعده نفى ضرر، قاعده نفى سبیل، قاعده نفى عسر و حرج.

ب) قواعد فقهى خاص؛ مثل قاعده اتلاف، قاعده حیازت، قاعده سلطنت که تماماً مربوط به حوزه اقتصاد هستند.

  • اصل تکلیف‏
  • اصل مصلحت‏
  • اصل حفظ نظام‏
  • اصل دعوت و گسترش اسلام (نحل، آیه ۱۲۵)
  • اصل نفى سبیل؛
  • اصل تقدیم اهم بر مهم‏
  • اصل عمل به قدر مقدور؛ قاعده «المیسور لایسقط بالمعسور»
  • اصل عدالت (نساء، آیه ۱۳۵)
  • اصل ضرورت حکومت؛ نفى آنارشیسم «لابد للناس من أمیر برٍّ أو فاجر»
  • اصل ولایت الهى‏
  • اصل تدریج‏
  • اصل در نظر گرفتن مقتضیات زمان و مکان‏
  • قاعده لاضرر و لا ضرار فى الاسلام (محمدبن یعقوب الکلینى، کافى، ج‏۵، ص ۲۹۲)
  • قاعده مقابله به مثل (بقره، آیه ۱۹۴)
  • المعروف عرفاً کالمشروط شرطاً
  • الممتنع عاده کالممتنع حقیقهً
  • تبعیه العمل للنیّه
  • قاعده تبعیت احکام از مصالح و مفاسد
  • وفاى به عهد «اوفوا بالعقود» – (مائده، آیه ۱) و «المؤمنون عند شروطهم»(پس از پذیرش قطعنامه، فرماندهان خدمت امام رفتند و گفتند امروز آن‌قدر نیرو به جبهه آمده که می‌توانیم بصره را آزاد کنیم و تا بغداد هم پیش برویم. امام ره فرمودند خیر، این یک معاهده و قرارداد بود که پذیرفته شد، دیگر حق حتی شلیک یک گلوله هم ندارید.)
  • قاعده حرمت کمک بر گناه؛ «و لاتعاونوا على الاثم و العدوان»
  • اصل عدم ولایت افراد بر یکدیگر (سوره کهف، آیه ۲۶)
  • قاعده رجوع جاهل به عالم؛ «فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ» – (انبیا، آیه ۷).
  • قاعده الأسلام یجبّ ما قبله؛ با قبول اسلام جرایم مربوط به حق اللَّه عفو مى‏شود. (محمدحسن نجفى، جواهر الکلام، ج ۱۵، ص ۶۲).
  • قاعده ضرورت؛ «الضرورات تبیح المحظورات»
  • قاعده نفى عسر و حرج؛ «ما جعل علیکم فى الدین من حرج» – (حج، آیه ۷۸)
  • ملازمه بین حکم عقل و حکم شرع (نهج البلاغه، خطبه ۱)
  • قاعده القرعه فى کل امر مشکل‏۵
  • تقیه، کتمان عقیده براى حفظ مصالح عالیه و پیشبرد امر دین (نحل، آیه ۱۰۶)
  • مشورت در امور دنیوى و غیر وحیانى؛ «وشاورهم فى الامر» – (آل عمران، ۵۹)
  • عدم تبعیض (نهج البلاغه، نامه ۵۳).
  • وجوب تعظیم شعایر الهى و حرمت اهانت به آنها؛ «و من یعظم شعائر اللّه…» – (حج، آیه ۳۲)
  • تألیف قلوب به معناى ایجاد الفت و مهربانى در دل کفار یا مسلمانان ضعیف از نظر مبانى دین به روش‏هاى مختلف حتى هزینه کردن زکات واجب است؛ «والمؤلفه قلوبهم» – (توبه، آیه ۶)
  • قاعده درء؛ این قاعده حدود شرعى را (مجازات‏هاى حدى) با ورود شک منتفى مى‏کند: «ادرؤا الحدود بالشبهات»۶
  • قاعده الزام؛ به این معنا که هر فردى، ملتزم به معتقدات خود است: «من دان بدین قوم لزمته احکامهم.»۷
  • تولى و تبرى‏
  • قاعده سلطنت؛ «الناس مسلطون على اموالهم». از طریق قیاس اولویت فقها استدلال کرده‏اند که سلطه فرد بر مال، به طریق اولى سلطه برجان را به دنبال دارد.۸
  • قاعده احسان؛ امورى که با نیت خیر انجام مى‏شود، در صورتى که منجر به خسارتى گردد، انجام دهنده فاقد مسؤولیت مدنى است و در مورد خطاى حاکم و قاضى خسارت از بیت المال پرداخت مى‏شود. «و ما على المحسنین من سبیل» – (توبه، آیه ۹۱)
  • قاعده من له الغنم فعلیه العزم؛ یعنى هزینه‏ ها و خسارت‏هاى اموال و حقوق بر عهده همان کسى است که از آنها استفاده مى‏کند.۹
  • مصونیت سفیران‏
  • قاعده صلح؛ در اسلام اصل در روابط با جوامع دیگر بر پرهیز از جنگ و پیش بردن امور از طریق صلح است: «الصلح خیرٌ» – (نساء، آیه ۱۲۸)
  • حفظ جان مسلمان‏۱۱
  • و از همه مهم‏تر، اصل «اجتهاد» که در واقع اصلِ مادر و حاکم و جهت دهنده به تمامى اصول فوق است.

 

درباره نویسنده

وبگاه فراروي شما، آینه‌ایست براي انعكاس ديدگاه‌ها، دغدغه‌ها و تحليل‌هاي اینجانب. امید که بتواند فرصت مغتنمی را براي طرح مساله، تضارب آراء و بهره برداري از مباحث عالمانه و كارشناسانه فراهم آورد.